Jedzący kartofle wczesny styl van Gogh’a i surowa codzienność chłopów

Jedzący kartofle wczesny styl van Gogh’a (hol. „De Aardappeleters”) to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obrazów Vincenta van Gogha z jego wczesnego okresu. Namalowany w 1885 roku w Nuenen, stanowi przejmujący portret biednych chłopów przy wieczornym posiłku. W kontraście do późniejszych, pełnych jaskrawych barw płócien Van Gogha, ten obraz odzwierciedla fascynację artysty tematyką prostego ludu i życiem w ubóstwie.

Jedzący kartofle i wczesny styl van Gogh’a

Obraz Słoneczniki van Gogh przedstawia scenę rodzinnej kolacji przy nikłym świetle lampy naftowej. Chłopi zasiadają do stołu, na którym znajdują się skromne potrawy – głównie ziemniaki. Twarze i dłonie ukazano w sposób pozbawiony idealizacji. Van Gogh świadomie eksponował grube rysy i chropowatość skóry, podkreślając ciężką pracę i trudne warunki życia wieśniaków.

Ta głęboka empatia wobec najuboższych uwidacznia się w wielu wczesnych pracach Van Gogha. Podobną tematykę podejmował w rysunkach i szkicach tworzonych w Borinage (rejonie górniczym w Belgii), gdzie obserwował codzienność robotników. Artysta wierzył, że malarstwo może być wyrazem społecznego zaangażowania i współczucia dla ludzi zmuszonych do ciężkiej pracy.

Dominacja ciemnej palety

W „Jedzących kartofle” rzuca się w oczy surowa, ciemna paleta barw – dominują brązy, szarości, zgaszone żółcie i zielenie. To podejście kontrastuje z jaskrawym, niemal eksplodującym kolorem, który van Gogh wprowadzi w swoich późniejszych dziełach z okresu pobytu w Paryżu i na południu Francji.
Stonowane tony i ograniczona liczba barw wywołują poczucie przygnębienia, ale zarazem skupiają uwagę na wyrazie twarzy i emocjach postaci. Światło lampy buduje specyficzną atmosferę i przywodzi na myśl obrazy mistrzów holenderskich, takich jak Rembrandt, którzy również stosowali kontrast między mrokiem a jasnymi punktami w kompozycji.

Kontrowersje i krytyka współczesnych

Choć dziś „Jedzący kartofle” uchodzą za jedno z kluczowych dzieł wczesnego okresu Van Gogha, w chwili powstania obraz nie zyskał większego uznania. Krytycy zarzucali mu zbytnią surowość i brak subtelności w oddaniu rysów postaci. Sam Van Gogh uważał ten obraz za jedno ze swoich najważniejszych osiągnięć w tym etapie kariery – pamiątkę autentycznej obserwacji życia wiejskiego i dowód na rozwijanie własnego języka artystycznego.

Znaczenie w dorobku Van Gogha

„Jedzący kartofle” to klucz do zrozumienia przemian, jakie nastąpią w twórczości Van Gogha, gdy później zetknie się z impresjonizmem w Paryżu. Ten surowy realizm staje się punktem wyjścia do coraz śmielszego eksperymentowania z kolorem i światłem. Niezależnie jednak od ewolucji stylu, obraz ten pozostaje świadectwem głębokiej empatii Van Gogha wobec ludzi żyjących w biedzie – elementu, który przewijał się w jego korespondencji i wielu kolejnych pracach.

„Jedzący kartofle” pokazują, jak Van Gogh – jeszcze przed odkryciem siły koloru i światła – potrafił wstrząsnąć odbiorcą szczerością i dramatyzmem przedstawionej sceny. Surowa tonacja, wyraźne pociągnięcia pędzla i niewygładzony realizm tworzą dzieło zarówno niepokojące, jak i przejmująco ludzkie. Dziś ten obraz uznaje się za istotny punkt odniesienia w ewolucji stylu Van Gogha, a zarazem za poruszające studium życia prostego ludu i wyraz współczucia, które zawsze było mocnym fundamentem wrażliwości wielkiego artysty.